Autisme is een ontwikkelingsstoornis die invloed heeft op de manier waarop iemand communiceert en omgaat met de mensen in zijn omgeving. Mensen die autistisch zijn hebben vaak bijkomende leerstoornissen, maar iedereen die aan deze aandoening lijdt heeft moeilijkheden met het begrijpen van de wereld om hem heen. De aandoening wordt meestal tussen de eerste 18 à 30 maanden geconstateerd. De belangrijkste problemen bestaan uit ernstige tekortkomingen op het gebied van: sociale interactie, communicatieve vaardigheden en inbeeldingsvermogen. De aandoening komt meer voor bij jongens dan meisjes.

Een andere vorm van autisme is het syndroom van Asperger.

De exacte oorzaak van autisme is niet bekend, maar er zijn aanwijzingen dat vooral erfelijke factoren een rol spelen bij het ontstaan ervan. In een klein percentage is er een verband met een lichamelijke aandoening, zoals een infectie of epilepsie. Op autisme lijkend gedrag komt ook voor bij kinderen met het fragiele-X-syndroom (een genetische stoornis, veroorzaakt door een afwijkend X-chromosoom en gekenmerkt door geestelijke ontwikkelingsachterstand), fenylketonurie (een aangeboren stofwisselingsdefect) en virale encefalitis (door een virus veroorzaakte ontsteking van de hersenen).

Autistische kinderen reageren over het algemeen niet op de aanwezigheid van anderen, hebben weinig of geen belangstelling voor sociale contacten en demonstreren geen liefde voor hun ouders. Dat betekent niet dat ze nooit aanhankelijk kunnen zijn. Zeker wanneer ze ouder zijn, tonen autistische kinderen vaak op hun eigen manier genegenheid voor mensen die ze goed kennen. Ze lijken echter in een eigen wereldje te leven zonder enige behoefte aan communicatie. Vaak zijn ze dan ook het liefst alleen. Verder is hun spraakvermogen gebrekkig en kunnen ze zonder enige reden woorden of hele zinnen blijven herhalen. Ook op andere gebieden is het gedragspatroon soms sterk repeterend, bijvoorbeeld ongecontroleerd met het hoofd tegen een muur of op tafel bonken, aanhoudend krijsen of de armen als vleugels op en neer slaan. Het gebrek aan inlevingsvermogen leidt ertoe dat een kind niet graag met speelgoed speelt en slechts een beperkt aantal activiteiten kent en daardoor weer in repeterend gedrag vervalt. Ook zelfvernietigend gedrag komt voor. Als een autistisch kind wordt vastgehouden, kan het lichaam slap of juist heel stijf aanvoelen. Autistische kinderen raken gewoonlijk erg van slag en worden angstig wanneer ze worden gestoord in hun repetitieve gedrag of wanneer er een kleine verandering in de dagelijkse routine plaatsvindt. Ook kan het kind driftbuien hebben. Soms blijft echter reactie op zintuiglijke prikkels uit.

De diagnose wordt hoofdzakelijk gebaseerd op de symptomen die men ziet in de eerste levensjaren. Vaak zijn het de ouders die zich als eerste realiseren dat er iets mis is met hun kind. Voor een arts is de diagnose soms moeilijk vast te stellen omdat hij het kind niet hele dagen meemaakt. Wanneer autistische kinderen worden getest, blijkt dat zij achterlopen in hun ontwikkeling, vooral op het gebied van spraak en sociale vaardigheden. De uitslagen van intelligentietesten zijn vaak niet eenduidig en er zijn vaak meerdere testen nodig om uitspraak te kunnen doen over de intelligentie van het kind. Bij het stellen van de diagnose zijn vaak meerdere specialisten en hulpverleners betrokken. Naast de intelligentietests en psychologische tests, kunnen metingen van de hersenactiviteit, beoordeling van het gehoor- en gezichtsvermogen en bloed- en urineonderzoek noodzakelijk zijn.

De behandeling van autistische kinderen is bijzonder moeilijk en vergt veel tijd. Doel ervan is hun sociale aanpassing te bevorderen en hun spraakvermogen te verbeteren. Dit kan zowel op een speciale school als thuis gebeuren. Om de vaardigheden van autistische kinderen te ontwikkelen, moeten ouders, leerkrachten en therapeuten samenwerken. Autisme is echter niet te genezen.
De gezinsleden hebben gewoonlijk behoefte aan steun, want het grootbrengen van een autistisch kind gaat met veel stress gepaard. Zij kunnen zich bijvoorbeeld bij een praatgroep van lotgenoten aansluiten om met andere ouders van autistische kinderen van gedachten te wisselen over hun ervaringen en problemen.

Kinderen met autisme blijven in de meeste gevallen de rest van hun leven in meer of mindere mate gehandicapt. Als adolescent en jong volwassene hebben ze het vaak erg moeilijk. Slechts een klein deel van alle autistische jongeren ontwikkelt zich tot geheel zelfstandige volwassenen en ongeveer de helft ontwikkelt goede verbale vaardigheden. Degenen met een (bijna) normale score op de intelligentietests boeken de meeste vooruitgang en leren begrijpelijk spreken. De anderen zullen hun hele leven bescherming en begeleiding nodig hebben. Als ze niet thuis kunnen wonen, worden ze meestal opgenomen in kleine leefeenheden, tehuizen of speciale instellingen.

Omdat de oorzaak van autisme niet bekend is, kan de stoornis ook niet worden voorkomen.

www.autisme-nva.nl
Informatie over autisme-onderwijs van de Nederlandse Vereniging voor Autisme

www.nlm.nih.gov
(Engels) Informatie van de National Library of Medicine over autisme (USA)

www.nlm.nih.gov
(Engels) Informatie van de National Library of Medicine over het Asperger-syndroom (USA)

Graham, P., Jeremy, T. & Verhulst, F.C. 1999, Child Psychiatry A Developmental Approach, 3rd ed, Oxford University Press, Oxford